De open samenleving en haar vijanden (1945) is het politiek-filosofische hoofdwerk van Karl R. Popper. Het is één groot pleidooi voor de democratie, die Popper als de enige staatsvorm beschouwt waarin de menselijke rede zich kan ontplooien en geweldloze hervormingen tot stand kunnen worden gebracht. Het is ook een legendarische aanval op de filosofieën van Plato, Hegel en Marx en een fundamentele uitzetting van de gevaren die centraal geleide politieke systemen met zich meebrengen. Poppers toegankelijke stijl, zijn erudiete uitleg van het gedachtegoed van grote filosofen en het feit dat er overal ter wereld weer totalitaire regimes opduiken, zijn slechts drie redenen voor de blijvende populariteit van De open samenleving en haar vijanden. Alleen daarom al zou dit boek nu en in de komende jaren door iedereen moeten worden gelezen.

'Een van de belangrijkste boeken van de eeuw.'
-- The Times

'Een werk van het allergrootste belang, dat gelezen moet worden vanwege de meesterlijke kritiek op de vijanden van de democratie van vroeger en nu. Een krachtige en diepgaande verdediging van de democratie -- het boek komt op tijd, is zeer boeiend en is prachtig geschreven.'
-- Bertrand Russell

Vet boek!
-- Sha-baz

Karl Raimund Popper [Wenen 1902 - Londen 1994] was een van de beroemdste denkers van de twintigste eeuw. Hij ontving talrijke academische en andere eerbewijzen; zo werd hij in 1965 geridderd en werd hij in 1982 Companian of Honour. Naast "The Open Society and Its Enemies" schreef hij ook vele invloedrijke werken op het gebied van de kennistheorie en wetenschapsfilosofie, zoals "The Logic of Scientific Discovery" (1959, ook heersen doet!). Zijn boeken zijn in meer dan dertig talen vertaald.

Enkele quotes uit het boek:
"Zelfs als mensen de beste bedoelingen hebben om de hemel op aarde te bewerkstelligen, leidt dat er alleen toe dat zij een hel veroorzaken een hel van mensen voor mensen."

"[Dit boek] probeert te bewijzen dat onze beschaving nog niet volledig is bekomen van de schok die met haar geboorte gepaard ging - de overgang van de tribale of 'gesloten samenleving' met haar geloof in magische krachten naar de 'open samenleving' waarin de kritische vermogens van de mens vrij spel krijgen. Het poogt aan te tonen dat de schok van die overgang een van de factoren is die de weg hebben vrijgemaakt voor reactionaire bewegingen die geprobeerd hebben, en nog steeds proberen, de beschaving te vernietigen en terug te keren naar het tribalisme. En het suggereert dat wat wij tegenwoordig 'totalitarisme' noemen, thuishoort in een traditie die net zo oud of net zo jong is als onze beschaving zelf."


"Moeten wij verdraagzaam zijn voor hen die ons niet verdragen?"

In het tweedelige werk "The open Society and Its Enemies", dat hij in 1943 voltooide en in 1945 uitkwam, ging de wetenschapsfilosoof Karl Popper (1902-1994) uitgebreid in op het probleem van de tolerantie. In een 'vrije' samenleving vormt die immers een van de premissen. Maar Popper legt daarbij ook de nadruk op de paradox van de verdraagzaamheid:

'Indien we onbeperkte verdraagzaamheid zelfs uitstrekken tot diegenen die onverdraagzaam zijn, als we niet bereid zijn een verdraagzame samenleving te verdedigen tegen de woedende aanvallen der onverdraagzamen, dan zullen de verdraagzamen vernietigd worden, en verdraagzaamheid met hen.'

De filosoof Karl Popper werd geboren in Wenen, Oostenrijk. Na het einde van de Eerste Wereldoorlog beschouwde Karl Popper zichzelf enkele maanden lang als communist. Een schietincident op 15 juni 1919, toen de politie het vuur opende op een menigte demonstranten, en daarbij twaalf arbeiders doodde en tachtig andere verwondde, maakte echter dat hij zich er voorgoed van afwendde, om vervolgens zijn leven lang een intellectuele strijd te voeren tegen communisme, nazisme en andere vormen van totalitair denken.

In 1937 ontvluchtte Popper en zijn vrouw hun geboorteland dat in de ban van het nationaal-socialisme was geraakt en trok naar Nieuw-Zeeland. Popper wist waarover hij schreef in 1943 (63 jaar geleden!) en het loont beslist de moeite om uit dit boek ook deze paragraaf in extenso te citeren:

'Met deze formulering bedoel ik niet, bijvoorbeeld dat wij de uitspraken van onverdraagzame levenshoudingen altijd zouden moeten onderdrukken; zolang we ze kunnen tegengaan met rationele argumenten en ze ten aanzien van de bevolking onder controle kunnen houden, zou deze onderdrukking erg onverstandig zijn.

Maar we zouden het recht moeten opeisen om ze, indien nodig, zelfs met geweld te onderdrukken; want het kan gemakkelijk erop uitdraaien dat zij niet bereid zijn ons op het niveau van de redelijke argumentatie tegemoet te komen, maar integendeel beginnen met iedere argumentatie af te wijzen; zij kunnen hun volgelingen verbieden naar redelijke argumenten te luisteren, omdat ze zogezegd bedrieglijk zijn, en hen leren deze argumenten te beantwoorden door het gebruik van hun vuisten of wapens.

Daarom zouden we, in naam van de verdraagzaamheid, het recht moeten opeisen de overdraagzamen niet te tolereren. We zouden moeten vooropstellen dat iedere beweging die onverdraagzaamheid predikt, zichzelf buiten de wet plaatst, en we zouden de aansporing tot onverdraagzaamheid en vervolging als misdadig moeten beschouwen, net zoals we de aansporing tot moord, of ontvoering, of tot de terugkeer naar de slavenhandel, als misdadig zouden moeten beschouwen.'

De publicatie van The Open Society and Its Enemies in 1945 maakte Popper op slag beroemd. Het boek werd gelezen als een liberale kritiek op het totalitarisme, dat in Nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie onder Stalin belichaamd zou zijn. Popper had nochtans Oostenrijk in gedachten. Hij weet het falen van het socialisme in Oostenrijk aan het revolutionaire dogmatisme van de marxisten, en benadrukte dat een alliantie van liberalen en sociaal-democraten de beste verdediging vormde tegen de opkomst van een extreem-rechtse gesloten samenleving.

Belangrijk boek, erg actueel en in de hedendaagse 'problematiek' een nogal tweesnijdend zwaard. Alle bovenstaande recensies zijn gejat want ik ben een luie neger.