Dit is precies wat creationist onderscheidt van de, nou, laten we het maar even evolutionist noemen: De bereidheid je theorie overboord te flikkeren als het tegendeel gebleken is. Daar wil ik wel mijn handtekening onder zetten. Andries Knevel doet dat niet. Die verhuisde zijn idee fixe van Opvatting-A naar Opvatting-B. Feitelijk schiet je daar geen lor mee op.

Het 'debat' over evolutie verhardt doordat creationisten uitgaan van een bepaald model dat niet overboord màg en daar bewijzen bij zoeken. Tegenbewijzen worden genegeerd, zoals het oude grapje waarmee je kun aantonen dat alle oneven getallen priemgetallen zijn:
_{3: priemgetal
5: priemgetal
7: priemgetal
9: MEETFOUT
11: priemgetal
13: priemgetal
We hebben nu genoeg bewijzen voor de stelling dat alle oneven getallen priemgetallen zijn.}
Trouwens, al zou je nog even doorgaan met het aandragen van oneven getallen die geen priemgetal zijn, dan nog loop je de kans dat de gelovige zegt: "Sja, toch voel ik het zo..." Argumentatie lijkt een bekeringsstrategie, en in die zin eenrichtingsverkeer in dit debat.

Nu heb ik wel respect voor mensen die iets geloven dat niet klopt. Het meeste van je wereldbeeld moet je immers aannemen en kun je niet direct nagaan. Zo heb ik nooit DNA gezien, alleen op plaatjes. Ik geloof in elektronen. En ik geloof in Indonesië, want ik heb er over gelezen, en vrienden zijn er geweest. Er komen ook wel eens getuigen van God aan de deur, maar die geloof ik dan weer niet. Mijn redenen:
1. Hun getuigenissen zijn nogal indirect.
2. Het geloof in God is een non-oplossing voor een probleem dat ik niet heb. Er staan in mijn wereldbeeld geen vragen open die met een Godsmodel beantwoord kunnen worden.

Waar een gelovige zijn identiteit ophangt aan zijn geloof in God en de bijbel en creationisme en intelligent design construeert om de waarneming dat er evolutie is in overeenstemming te brengen met zijn onwrikbare wereldbeeld, doet een atheïst dat niet. Ik geloof niet in een god, maar dat definieert mij niet. Ik geloof wel dat Darwin bestaan heeft en een boek geschreven heeft dat veel invloed had, maar ik ontleen daar op geen enkele manier een identiteit aan. Als Darwin het mis had, dan schokt mij dat niet. Bij christenen is dat blijkbaar anders. Mijn gegronde twijfel aan hun scheppingsverhaal komt over als een afwijzing van hun identiteit, als een aanval op hun persoon. Daardoor lopen de emoties hoog op. Christenen vragen om respect voor hun geloof. Maar met hun categorische weigering om je wereldbeeld te herzien, is de weg naar de waarheid feitelijk afgesloten. Voor die houding kan ik maar weinig respect opbrengen. Wereldbeeld en de houding in dit soort discussie zijn blijkbaar allebei deel van de christelijke identeit, waardoor de discussie over evolutie pijnlijk en emotioneel wordt, zelfs agressief. En de discussie is per definitie uit evenwicht: Het is het opdringen van een wereldbeeld versus de houding dat je bereid moet zijn elk aspect van je wereldbeeld los te laten als daarvoor tegenbewijs is. Dat is per definitie een zachte houding die je niet met kracht aan iemand kunt opdringen, een houding die je zeker niet kunt afdwingen door met hel en verdoemenis te dreigen.

Overigens is het verbinden van identiteit aan een geloofsmodel een mentaal virus dat niet alleen onder gelovigen heerst. Ook de ietsisten hangen hun identiteit op aan een gefixeerd wereldbeeld:
De Maya's hadden uitgedokterd dat er in december 2012 in onze jaartelling een bijzondere stand van de planeten komt. Er zijn mensen die aannemen dat zoiets ontzettend veel invloed heeft op het leven op aarde. Nu is het probleem met meten dat er altijd een foutmarge in zit, maar de Maya's zaten best goed in met hun voorspellingen, gegeven de stand van de techniek toen en de omzetting naar onze kalender. De planetenstand gebeurde daadwerkelijk, maar wel iets eerder dan gedacht: net voor kerst 2007. Er gebeurde verder niets bijzonders. Je zou denken dat de 2012-theorie dan overboord mag, maar dat gebeurt niet. Maar dat is dus ook de pest met mensen zoals ik: Watermannen geloven niet in astrologie.

Tegenover de gefixeerde beelden over de wereld, staat dat er vanuit de wetenschap getwijfeld moet worden aan elk aspect van ons wereldbeeld, de evolutie inclusief. Toen Columbus naar het westen voer en verwachtte in Azië terecht te komen, kwam hij in Amerika terecht. Maar daarmee hoefde het idee dat de aarde een bol was niet overboord om het beeld van de platte aarde in ere te herstellen. De joekel van de oceaan aan de andere kant van Amerika, die bijna de halve aardbol beslaat, bleef een witte plek op de bolle kaart.

Gelovigen kunnen blijkbaar niet overweg met witte plekken op de kaart van de evolutietheorie. Ook dit aspect maakt het het 'debat' over evolutie emotioneel. In de discussie over het wereldbeeld is de partij die verklaart niet alles te weten per definitie de zwakkere partij tegenover de partij die een rotsvast vertrouwen heeft in een heilig schrift. Dat gelovigen hun wereldbeeld moeten herzien op basis van onderzoek en in ruil daarvoor een incompleet wereldbeeld moeten aannemen waarin nog veel onverklaard is, maakt ze ongelukkig.

Er zijn dus drie aspecten van de wetenschappelijke, onderzoekende houding die voor gelovigen problematisch zijn:
- de bereidheid om oude theoriën overboord te gooien
- de bereidheid om je identiteit los te koppelen van je wereldbeeld
- de bereidheid om met witte plekken op de kaart te leven

Gelovigen hebben zo'n moeite met te snappen dat mijn wereldbeeld niet mijn identiteit is, dat ze me een identiteit geven. Daarbij wordt Darwin ons opgedrongen als de messias van de atheïst. Christenen construeren een geloof voor de atheïst, en vallen de atheïst op dat geloof aan met redeneringen als "De atheïsten en evolutionisten hebben het niet bij het rechte eind, want Darwin maakte in Het Boek over Evolutie, The Origin of Species, een fout op pagina 160. Alsof alle andere boeken over evolutie apocrief zijn. Ik ben om die reden bepaald niet gelukkig met het Darwinjaar. Fuck Darwin. Kijk, ik schreef het. Fuck Darwin. Gooi mij maar in de evolutionaire hel, samen met de chimps, de bonobo's, onze ongelovige honden en mijn ongelooflijke vrouw.