Wisselstroom als stijgend cultuurgoed

Je kunt gelijkstroom niet ver transporteren, daarvoor is de spanning te laag. Er waren daarom er lokale stroomgeneratoren nodig; in Lower Manhattan stonden talloze grotere en kleinere generatoren. Tesla en Westinghouse deden het anders. Zij bouwden een grote waterkrachtcentrale in de Niagara Falls, die wisselstroom leverde. Dat zwaaiden ze op tot hoogspanning, hoog genoeg om over grote afstand te transporteren zonder al te veel kabelverliezen. Bij de gebruiker is de spanning weer omlaag te transformeren tot bruikbare proporties.
Met hun uitvinding werden de buitenwijken van New York van elektriciteit voorzien, zoals Queens, Bronx en Upper Manhattan. Dat is bijzonder, want normaalgesproken worden nieuwe technieken het eerst door de hogere klassen gebruikt. Stijgende cultuurgoederen zijn op 1 hand te tellen: mariabeeldjes, shag, spijkerbroeken, wisselstroom. Misschien Youtube ook wel trouwens.

Onze mooie 50Hz-standaard

Tesla koos die 60Hz waarop de dynamo's van het Amerikaanse grid draaien, op basis van een simpele waarneming: Vanaf 60Hz en hoger, zie je lampen niet meer knipperen. Toen de uitvinding naar Europa over kwam waaien, dachten de Europeanen te maken te hebben met een getal uit het imperial systeem (met die leipe feet en inches enzo) en hebben besloten voor het meer metrische getal van 50 omwentelingen per seconde te gaan, zonder zich te realiseren dat je daarmee lampen net wel kunt zien knipperen (vooral TL's (ook een Tesla-uitvinding)).

Standaarden zijn besmettelijk.

Video en tv apparatuur is op het lichtnet gesynchroniseerd. Daarom loopt NTSC op 30 frames per seconde en PAL op 25. Talloze motoren en klokken worden in hun snelheid bepaald door die 50Hz die het grid levert, dus we kunnen niet naar 60Hz toe, ook al zouden we het willen. Switchen is domweg te duur.

Als een terzijde:

Ik heb me wel eens afgevraagd wat het effect van deze 60Hz toon op de elektrische blues is geweest. De meeste gitaarversterkers staan immers te brommen. Amerikaanse versterkers brommen een B. Dat is een fijne kwint als je gitaar speelt in E. Bij ons klinkt de brom ongeveer als een G, een sjaggarijnige uitgevallen mineurtoon in datzelfde E akkoord. Zouden Neil Youngs "Cowgirl in the Sand" en "Down by the River" dezelfde sfeer hebben gehad als de muzikanten een andere brom hadden gehoord?

Verslaafd aan gelijkstroom

Net als die 50Hz en 60Hz wisselstroom, is de gelijkstroom (0Hz) nog lang een standaard gebleven. Wisselstroommotoren zijn radikaal anders dan gelijkstroommotoren. Veel liften werken nog altijd op gelijkstroom. Lower Manhattan was daarom nog gebonden aan DC. 14 november jongstleden is de laatste DC generator in New York uitgezet. Daar eindigt 125 jaar Edisongeschiedenis. De gebruikers van oude hardware moeten nu maar gelijkrichters gaan inzetten.
Maar daarmee is DC de wereld nog niet uit. Trams en treinen rijden nog altijd op DC, ook in Nederland. Alleen nieuwe projecten die onafhankelijk kunnen zijn van het oude stroomnetwerk, de HSL en de Betuweroute, worden met AC van energie voorzien.
Eigenlijk zouden de HSL treinen bredere sporen dan de standaard van anderhalve meter moeten hebben, maar dat zou teveel kosten aan arbeidsloon voor railsleggers en karrenmakers. De spoorwegen zijn gebonden aan een standaard spoorbreedte die de Romeinen ooit hebben ingesteld om overal in Europa te kunnen rijden met hun legerkarren. Eens ingestelde standaarden sterven maar moeilijk uit.

14 november 2007 zal wel niet de laatste keer zijn geweest dat er ergens een gelijkstroomvoorziening wordt afgesloten, maar dit was wel een historische lokatie.