En het moet gezegd: de Britse tabloids die beweerden dat bezoekers met kapmessen zouden worden neergemaaid hebben natuurlijk ongelijk gekregen. Zuid Afrika doet er alles aan om maar een zo goed mogelijke indruk te maken - tenminste, op die plaatsen waar de voetbalfans rondlopen. Enorme hoeveelheden politie op straat, grote aantallen bussen, gloednieuwe stadions en hotels, wegen waarop het asfalt nog bijna nat is - het kan niet op.  Kritische tongen vragen zich hardop af waarom dat nu allemaal ineens wel kan nu er buitenlandse bezoekers over de vloer zijn, terwijl Zuid Afrikanen zoiets sinds 1994 niet  meer  hebben  meegemaakt, maar die kritiek wordt gelukkig overstemd door het geblaat van de vuvuzela's. De fans krijgen intussen precies te zien wat de bedoeling was: een glimmend, modern, luxueus en zo op het eerste gezicht probleemloos Zuid Afrika.

Minder fraai is het beeld op die plaatsen waar de toeristen over het algemeen niet komen. Eén van die plaatsen is Khayelitsha, aan de rand van Kaapstad. Khayelitsha is een "informal settlement" - een euphemistische term die meer doet denken aan een weekendje kamperen dan aan de krottenwijk die er in werkelijkheid mee bedoeld wordt. Khayelitsha is groot: de schattingen lopen uiteen van een half miljoen tot iets meer dan een miljoen inwoners. En ondanks alle mooie beloften van de afgelopen twintig jaar beschikte Khayeltsha tot in 2007 nog altijd niet over stromend water en riolering.

Nou niet om te willen lifeloggen, maar ik ben in dat soort "informal settlements" geweest. Ik zal geen poging doen om het te beschrijven: de stank, de modder, het afval, de verwaarloosde kinderen, het al even informele kerkhof (AIDS, weet u wel) met de honderden kindergrafjes die gemerkt zijn met niet meer dan een baksteen - dat zijn de wezen waarvan niemand meer wist hoe ze heetten. Je moet het meegemaakt hebben om te weten hoe het is. Als je ooit nog naar Zuid Afrika komt, zoek dan een betrouwbare gids die je naar één van die "locations" mee kan nemen. (En dan niet naar de bekende townships zoals Soweto of Tembisa!). Ga niet alleen, neem niets van waarde mee en gedraag je vriendelijk en met respect, en er gebeurt over het algemeen niets engs. Maar ga er heen, en zie hoe ruim 40% van de bevolking van het nieuwe, democratische Zuid Afrika waarin iedereen welvarend zou zijn, nog altijd moet leven. Ik beloof je: je zult het nooit meer vergeten.

Hoe dan ook, in 2007 werd er in Khayelitsha eindelijk waterleiding en riolering aangelegd. De gemeenteraad van Kaapstad kwam met de inwoners van Khayelitsha overeen dat de gemeente zou zorgen voor de aanleg en installatie van riolering, waterleiding, een paar honderd kranen en 65 toiletten. Maar voor de bouw van toilethokjes was geen geld, en de bewoners zegden toe dat ze dat zelf zouden doen. Heel Khayeltisha is tenslotte door inwoners gebouwd, dus een wandje om een toilet heen bedenken zou geen probleem moeten zijn, toch? De gemeente van Kaapstad installeerde vervolgens de hele handel zoals afgesproken, helemaal extragratis. De inwoners van Khayelitsha deden niets.

Drie jaar verstreken. De inwoners van Khayelitsha klaagden steen en been over hun open toiletten, maar deden er niets aan. Uiteindelijk bemoeide de ANC Youth League (ANCYL) zich ermee, en in een een-tweetje met de South African Human Rights Commission werd er een fijne, publiciteitsgeile aanklacht ingediend tegen de gemeente van Kaapstad, waarin de gemeente beschuldigd werd van "misdaden tegen de menselijkheid". Het ANC zelf was er ook als de kippen bij, en greep de kans aan om ook met wat modder te gooien en oppositiepartij Democratic Alliance te beschuldigen van racisme en minachting voor zwarte Zuid Afrikanen. (De DA heeft in de Kaapprovincie een meerderheid, en vormt er de provindiale regering.) Het feit dat de bewoners van Khayelitscha zelf waren overeengekomen de toilethokjes in eigen beheer te bouwen werd daarbij zorgvuldig genegeerd, evenals het feit dat dergelijke overeenkomsten vrij normaal zijn, ook in provincies waar het ANC de dienst uitmaakt.

Maar goed, het WK stond voor de deur, en de gemeente maakte zich ernstig zorgen om foto's van de wel erg openbare toiletten op de voorpagina's van buitenlandse kranten. Dus uiteindelijk plaatste de gemeente, weer helemaal extragratis, golfplaten wandjes rond de toiletten.

Maar dat was tegen het zere been. Doldrieste ANCYL leden sloopten de wandjes (maar lieten de toiletten zelf staan) en eisten dat de gemeente bakstenen wanden zou plaatsen, en wel onmiddellijk. Om die eis kracht bij te zetten werden ANCYL leden opgeroepen de hele stad zoveel mogelijk in puin te schoppen en onbestuurbaar te maken, totdat de eisen zouden zijn ingewilligd. De Human Rights Commission, op haar beurt, wees er fijntjes op dat golfplaten wandjes niet voldoen... omdat ze niet kogelvrij zijn!

De gemeenteraad van Kaapstad had er intussen meer dan genoeg van en besloot dat als het zo moest, de toiletten dan beter helemaal weg konden. De bewoners van Khayeltisha reageerden uiteraard met protesten, en barricadeerden de plaatselijke wegen met brandende autobanden. De plaatselijke ME voerde wat charges uit, en een aantal arrestaties. De volgende ochtend werd de N2 snelweg geblokkeerd, passerende auto's werden met stenen bekogeld, en hier en daar een brandje maakte de pret compleet. De politie gooide er nog wat traangas en rubberkogels tegenaan, en arresteerde er vrolijk op los. Onder de arrestanten bevonden zich ook enkele ANCYL leiders.

Dat was net voordat het WK begon. En ze zijn er intussen nog niet uit! Gisteren, in een poging alle neuzen dezelfde kant op te krijgen, vergaderde de gemeenteraad weer met de ANCYL, en binnen een paar minuten ontplofte ook dat overleg in slaande ruzie.

De inwoners van Khayelitsha behelpen zich ondertussen weer met emmers. Maar daar zien voetbalfans vanaf de openbare weg gelukkig niets van...